شماره بیست و سوم

۰۹ دی ۱۳۹۴ | ۱۵:۲۱

وجوه فرهنگی ایرانیت در متون درسی عصر ژهلوی اول (کتاب های تاریخ - جغرافیا ـ ادبیات فارسی)
چالش مشروطه خواهی در کرمانشاه
تاثیر وبا بر اقتصاد ایران در عصر ناصری
دنیاطلبی زاویه نشینان اردبیل (تحلیلی بر علل گرایش صوفیان صفوی به کسب قدرت)
جایگاه تاریخی کلیله و دمنه در فرهنگ و تمدن شرقی
رویکرد عقلانی شاه عباس اول و زوال دیر هنگام صفویان
وجوه فرهنگی ایرانیت در متون درسی عصر ژهلوی اول (کتاب های تاریخ - جغرافیا ـ ادبیات فارسی)

چکیده: در مسیر پروژه‌ی ملت‌سازی عصر پهلوی اول ایجاد تغییرات بنیادین در ایده‌ی ایرانیت قدیم و خلق ایده‌ی ایرانیتِ جدید بر مبنای الگویِ ایرانیِ تجدد مدنظر ایدئولوگ‌ها و سیاستگذاران این دولت بود. در راستای تحقق این هدف دولت از دستگاه‌های ایدئولوژیک نظیر آموزش و پرورش و ابزارهای آموزشی همچون کتب درسی بهره‌مند گردید. این مقاله برآن است تا با استفاده از روش تحلیل تاریخی و روش تحلیل محتوا که مبتنی بر آمار و ارقام است، به بررسی وجوه فرهنگی ایرانیت جدید در محورهای ادبیات، زبان، خط، هنر و آداب و رسوم ملی بپردازد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که سیاستگذاران آموزشی و مؤلفان کتاب‌های درسی در انعکاس مفاهیم و مصادیق فرهنگی ایرانیت جدید نظیر تأکید بر زبان فارسی به عنوان زبان ملی، آداب و رسوم ملی، هنر ایرانی، مفاخر ادبی ایران و ... برقراری ارتباط با ایران باستان را همواره مدنظر داشته و در همین راستا بیشترین تأکید‌شان بر ادب مشترک (متون ادبی و مفاخر ادبی) و سپس زبان فارسی بوده است.
چالش مشروطه خواهی در کرمانشاه

چکیده جنبش مشروطیت باعث تقابل میان دو اندیشه و روش در حکومت شد. اگر چه خاستگاه آن در تهران بود اما شکل گیری تقابل میان استبداد و مشروطه و هواخواهان شان درپایتخت، باعث عکس العمل هایی در دیگر شهرهای ایران شد. البته این تقابل با توجه به سطح اجتماعی که در شهرهای مختلف وجود داشت، متفاوت بود. در کرمانشاه هم که محصور میان ایلات بود، همراهی با مشروطه خواهی وجود داشت و در شکل تضادی با حکام شهر که از مستبدین بودند، جلوه گر می شد. آشوب ها و اغتشاشات حاصل از این تضادها در سطح شهر عامل متضرر شدن مردم گشت ولی باعث رویگردانی مردم کرمانشاه از مشروطه خواهان نشد و همچنان از رؤسا و رهبران مشروطه خواه کرمانشاه تابعیت می کردند. هر چند که سرکردگان مستبد و حاکمان شهر هم همراه با ایلات می توانستند جمعیتی با خود همراه سازند که آشوب ها گسترش یابد. این پژوهش بر آن است که وضعیت شهر کرمانشاه را در دورانی که فرمان مشروطیت صادر می شود و تا به توپ بستن مجلس ادامه می یابد، بررسی نماید. پرسشی که مطرح می شود این است که در شهر کرمانشاه آیا با انقلاب مشروطیت همراهی می شود یا اینکه اختلافات میان مشروطه خواهان و مخالفانشان درگیری های میان ایلات بوده است که می توان گفت در کرمانشاه اوضاع شهر به علت همراهی با انقلاب مشروطیت، متشنج شده به طوری که مقابله میان طیف مشروطه خواهان و مستبدین شهر از انتخاب برای نمایندگی مجلس آغاز می شود.
تاثیر وبا بر اقتصاد ایران در عصر ناصری

چکیده عمده ترین عامل مؤثر مرگ و میر ناگهانی در ایران عصر ناصری(1313-1264ﻫﻕ/1896-1848م.) شیوع مکرر بیماری های واگیر از جمله بیماری بومی شدۀ وبا بود. این امر ناشی از عقب ماندگی اقتصادی، فقدان ابتدایی ترین امکانات بهداشتی و به خصوص فقدان هرگونه برنامه برای بهداشت عمومی بود. گسترش بیماری وبا حداکثر تلفات را در مناطق آلوده به دنبال می آورد. از این رو، علت اصلی کاهش جمعیت؛ ناکافی بودن عرضۀ مواد غذایی در موارد حاد چون قحطی که بطور مزمن درآمده بود، ، احتکار گندم، نتیجه اش سوء تغذیه، گسترش بیماری های واگیر و کمبود امکان ایجاد اشتغال که به صورت مهاجرت در این دوره درآمد. تمامی عوامل ذکر شده به نوبۀ خود بر جمعیت تأثیر منفی داشت و مشکلات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را به همراه می آورد. هدف اصلی این پژوهش بررسی تأثیر اجتماعی و اقتصادی بیماری بومی شدۀ وبا در زندگی روزمرۀ ایرانیان است و علل و عوامل آن را مورد مطالعه قرار می دهد. پرسش اصلی مقالۀ حاضر این است، که شیوع مکرر وبا در نیمۀ دوم قرن نوزدهم چه تأثیری بر اقتصاد و مناسبات حاکم بر بازار در عصری ناصری داشته است؟ این مقاله برای پاسخ به این پرسش و تأثیر آن در زندگی ایرانیان آن عصر از روش توصیفی- تحلیلی بهره گرفته است.
دنیاطلبی زاویه نشینان اردبیل (تحلیلی بر علل گرایش صوفیان صفوی به کسب قدرت)

چکیده سلسله پردوام صفوی که در سال 907 هـ ق با ورود شاه اسماعیل نوجوان به شهر تبریز و اعلام سلطنت‌، رسمی ‌شد‌، تا سال 1135 هـ ق که بدست افغانان و سپس نادرشاه افشار ساقط شد و به انتها رسید ( به مدت 228 سال) با فراز و فرودهای فراوان در حوزه های گوناگون‌، اختلافات درونی، جنگهای داخلی، نبردهای خارجی‌، رویکرد به هنر‌، معماری‌، اقتصاد و نیز روابط خارجی و ‌‌‌‌‌‌. ‌‌‌. ‌‌‌. دست و پنجه نرم کرد‌‌‌. اما این سلسله پیشینه طولانی و در عین حال ژرف در تصوف داشت‌‌‌‌‌‌. عجب آن که صوفیانی آخرت بین و عزلت گزین و تارک دنیا و متوجه دین‌، این چنین روی به کسب قدرت آوردند و از مقاطعی برای بدست آوردن و سپس تعمیق و تداوم آنچه که بدست آورده بودند‌، از هیچ کوششی فروگذار نکردند‌‌‌‌‌‌. به راستی آیا این صوفیان از ابتدا با نیت دستیابی به دنیا‌، قدرت و سلطنت‌، دین و عرفان را دستمایه تلاش‌هایشان ساختند و با برنامه‌ای سنجیده و تعریف شده بدان روی آوردند و یا این که طوفان تحولات روزگار و اجبار ایام آنان را بدان سوی رهنمون گشت‌‌؟ اگر چنین است، عوامل این چرخش از زاویه نشینی تا دنیاطلبی و کسب قدرت دنیوی کدامین هستند؟ نقش هر یک از مرادان صوفی صفوی (که این نام را از شیخ صفی به میراث برده بودند) در این تحول عظیم چه بود‌‌؟ تحولی که نه تنها به تصوف معنای دیگری بخشید بلکه تأثیری شگرف از دستاوردهای آنان بر مرز و بوم ایران از یک سو و دنیای پیرامونی آن از سوی دیگر نهاد‌‌‌‌‌‌. بدیهی است که چنین قدرت و سطوتی به آسانی به کف نیامد و به ویژه در این راه شیوخ متأخر صفوی قبل از تشکیل رسمی ‌دولت دین پناه شیعی‌، در بدری‌های مداوم کشیدند و رنج‌های فراوانی را متحمل گشتند‌‌‌‌‌‌. این مقاله بنا دارد به بررسی این نکته بپردازد که آیا شیوخ صفوی از ابتدا در پی کسب قدرت دنیوی بودند و یا این که به مرور ایام به این امر روی آوردند‌‌‌‌‌‌. اگر چنین است انگیزه آنان چه بود و پیش از این‌، چه عواملی در تداوم امر نقش آفرینی نمودند‌‌‌‌‌‌.
جایگاه تاریخی کلیله و دمنه در فرهنگ و تمدن شرقی

چکیده کلیله و دمنه از جنبه‌های مختلف در تاریخ تمدن هند، ایران و جوامع اسلامی اهمیت داشته است. این کتاب بخوبی نگرش به انسان و اجتماع را در جامعه سنّتی (پیش از عصر بیداری) منعکس می‌کند. این کتاب به علّت امتزاج با فرهنگ‌های مختلف شرقی از لایه‌های متعدد برخوردار است. به طوری که حداقل نقش، سه تمدن بزرگ شرق؛ هند، ایران و عرب در آن قابل مشاهده و بررسی است. بیشتر داستان‌های کلیله و دمنه تمثیلی و به زبان حیوانات است. احتمالاً دلیل عمده استفاده از شخصیت‌های حیوانی، محتوای سیاسی آن است. این شخصیت‌ها نویسنده را قادر ساخته، مسائلی را بیان کند که طرح آن در قالب شخصیت‌های انسانی، مشکلاتی را ایجاد می کرد. کلیله و دمنه به دلیل ویژگی های منحصر به فرد داستانی- تعلیمی، نه تنها در ادبیات ایران، بلکه در تاریخ ادبیات جهان از شهرت و اعتبار خاصی برخوردار است. این کتاب برآیند تبادلات فرهنگی میان تمدنهای بزرگ شرق (هند، ایران و اسلام ) است. این مقاله می کوشد با ارائه شواهد مختلف، ضمن بازنمایی خردورزی، پایبندی به صفات نیک اخلاقی، مبارزه با رذایل اخلاقی و پندهای حکیمانه مندرج در متن با واکاوی شخصیت های داستانی کتاب به تاثیر محتوایی مولف بر آثار سایر نویسندگان از فرهنگ‌ها و ملل مختلف بپردازد و در حد امکان علل و نتایج چالش های اخلاقی متن را بررسی کند.
رویکرد عقلانی شاه عباس اول و زوال دیر هنگام صفویان

چکیده: درهمه تاریخ ایران بعد از اسلام ،دوره حاکمیت و استیلا سلسله صفویه ،از جهاتی ،از جمله ؛احیا حاکمیت ملی ،رشد و رونق تجارت ،اثر بخشی در مبادلات بین المللی ،استقلال مذهبی از سایر دول مسلمان غیر ایرانی ،یکپارچگی و وحدت در ساختار سیاسی ،هدفمندی فعالیت های رو به رشد اقتصادی ،تامین امنیت عمومی و طولانی بودن دوره حاکمیت از مهمترین دوره های تاریخ ایران بعد از اسلام است .جدا از عواملی که برآیند کلی آنها ،شکل گیری ،استقرار و استمرار سلسه صفویه را سبب شد ،عوامل پیدا و پنهان بسیاری هم به دفعات، استقلال و استیلا صفویان را تا سر حد نابودی پیش برد که از میان.مرگ زود رس شاهان ،قدرت گیری و سهم خواهی روزافزون قزلباش ها و قبایل و قوای وابسته به آنها ،سوء مدیریت و فقدان اقتداردربارو دستگاه حاکمه ،توسعه طلبی ارضی و چشم داشت های غیر متعارف کشور های رقیب از جمله عثمانی و ازبک ها و بعضی دول اروپایی و مداخله نهاد های رقیب قدرت در داخل، همگی عواملی بودند که در مراحلی بعضا حاد، سقوط صفویان را امکان داده و در نهایت برایند مجموعه آن عوامل این نابودی را مسجل و مسلم کرد .این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش طرح و تدوین شده است که عوامل بازدارنده اضمحلال صفویان که از دیگر سو علل استمرار و استیلا آنها نیز بوده است کدامند ؟و این عوامل چه سر منشاء و مسببی داشته اند ؟و رویکرد شاه عباس اول، بعنوان شاخص ترین شاه این سلسله ،خاصه عقلانیت و خردورزی او چه پیامد و نتایجی در روند استمرار یا اضمحلال این سلسله داشته است ؟به حتم نوع نگاه ،رویکرد و رویه پادشاه مذکور در این فرایند ، خاصه در چند مورد مشخص ، یک عامل استراتژیک و اثر بخش بوده و شناخت و فهم زوایا و تبعات و پیامد های آن قابل استقراء ،استدلال و استفهام است.


صاحب امتياز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر ری مدير مسئول: دکتر محمد تقی امامی خویی سر دبير: دکتر اللهیار خلعتبری مدیر داخلی: دکتر محمد کلهر ويراستار: دکتر غلامرضا برهمند
صاحب امتياز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر ری
مدير مسئول: دکتر محمد تقی امامی خویی
سر دبير: دکتر اللهیار خلعتبری
مدیر داخلی: دکتر محمد کلهر
ويراستار: دکتر غلامرضا برهمند
تاريخ انتشار:: 2015-11-14
نشاني الکترونيک: moskuya@Gmail.com


نظر شما :