بیستم

۰۶ آبان ۱۳۹۴ | ۱۹:۱۵

بررسی علل مهاجرت و مهاجران آذربایجانی به اصفهان در دوره شاه عباس صفوی
میرزا مهدی خان ممتحن الدوله و مدرسه علوم سیاسی
اوضاع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کردستان در آیینه تواریخ خاندان اردلان
واکنش جامعه ایرانی به فعالیت های مبلّغان کارملیت درنیمه دوم عصر صفوی
 بررسی تاریخچه ساخت و چگونگی تخریب تکیه دولت در عصر قاجار
راهبرد اقتصادی ساسانیان، بستر استقرار جنبش مزدکیان
بررسی علل مهاجرت و مهاجران آذربایجانی به اصفهان

چکیده بعد از سقوط آق قویونلو¬ها درسال907 هجری قمری، شاه اسماعیل صفوی به حکومت رسید و شهر تبریز را که از موقعیت ممتاز سیاسی و اقتصادی برخوردار بود، مرکز حکومت خود قرار داد؛ اما در پی بروز تعصبات مذهبی، حمله¬ی عثمانی و خودسری قزلباش¬ها، ... اوضاع کلی آذربایجان به هم ریخت. همین وضعیت در دوره¬ی شاه تهماسب هم ادامه یافت و علاوه برآن، درپی سیاست¬های خاص وی، پایتخت از تبریز به قزوین منتقل شد و مرکزیت سیاسی و فرهنگی آذربایجان به تدریج تضعیف گردید. این وضع موجب جلای وطن شد و در این میان، تعدادی از رجال، دانشمندان و صاحبان حرف به انگیزه¬های مختلف از جمله: امنیت و آرامش، آزادی از تعصبات مذهبی، رشد علمی، دستیابی به قدرت، ثروت و شهرت، دیار خود را ترک کردند یا بعدها توسط عثمانی از تبریز و آذربایجان به قسطنطنیه و بورسه مهاجرت نمودند و عده¬ای هم در داخل ایران به قزوین و اصفهان رفتند. مهاجرت به خارج از آذربایجان موجب تضعیف نیروی کار و تجارت شد و ضربه¬ی سختی برپیکرعلمی و فرهنگی آن وارد ساخت. مقاله¬ی حاضر در پی آن است که با بررسی مصادیق موجود در منابع و مآخذ، به علل مهاجرت آذربایجانی¬ها به اصفهان در عصر صفوی بپردازد و زمینه¬ی فعالیت مهاجران را در سرزمین مقصد بررسی نماید.
میرزا مهدی خان ممتحن الدوله و مدرسه علوم سیاسی

چکیده مدرسه علوم سیاسی که نخستین بار در سال 1317 ق تاسیس شد از جهات مختلفی در بررسی تاریخ دوران مشروطیت شایسته توجه است. نخست آن که مدرسه علوم سیاسی از اولین مدارسی است که سطح آموزش عالی داشتند؛ و دیگر آن که برای اولین بار در این مدرسه به تربیت کادر متخصص برای فعالیت در دستگاه دیپلوماسی ایران همت گمارده شد. علاوه بر آن مباحثی چون حقوق اساسی، حقوق بین الملل، و علم ثروت(اقتصاد) دراین مدرسه تدریس شده و برای آنها منابعی تدوین شد. این معارف جدید از طریق مدرسه علوم سیاسی به درون جامعه ایرانی راه یافته و جریان نوگرایی مشروطیت را عمیق تر کرد. تأسیس مدرسه علوم سیاسی به دست میرزا نصرالله خان مشیرالدوله صورت گرفته و ایده آن را به فرزند او میرزا حسن خان مشیرالملک(مشیرالدوله بعدی) نسبت داده¬اند. این در حالی است که میرزا مهدی خان ممتحن الدوله در لابه لای آثار خود ایده مدرسه علوم سیاسی را متعلق به خویش دانسته¬است. بر مبنای سخنان او باید پذیرفت که ایده مدرسه علوم سیاسی نه در دوران وزارت میرزا نصرالله خان مشیرالدوله، که در دومین دوره وزارت میرزا سعیدخان مؤتمن الملک انصاری شکل گرفته است.
اوضاع اجتماعی- اقتصادی و فرهنگی کردستان در آیینه تواریخ خاندان اردلان

این نوشتار درصدد نشان دادن میزان رویکرد تواریخ خاندان اردلان به تاریخ اجتماعی کردستان است. ضمن مروری کوتاه بر زندگی این تاریخ نویسان، تاکید اصلی بر یکی از جنبه های تاریخ¬نگاری یعنی؛ میزان تبلور اوضاع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کردستان در این تواریخ می باشد. تواریخ خاندان اردلان در زمره تاریخ¬نگاری سنتی قرار دارند و اصول تاریخ¬نگاری سنتی را به خوبی می‌توان در آنها مشاهده کرد. این کتاب¬ها بیشتر به حوادث سیاسی و شرح جنگ¬های خاندان‌ها و امرای اردلان پرداخته‌ و مسائل مختلف اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در آن به درستی راه نیافته است. به عبارت دیگر به علت توجه بیش از اندازه به تاریخ سیاسی و نظامی، در این کتاب¬ها، صبغه¬ی گزارش سیاسی و نظامی غالب است و به مسائل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کمتر عنایت گردیده¬است. گرچه باید دو اثر حدیقه ناصریه و تحفه ناصری را از این قاعده مستثنی کرد که در بخش جغرافیای آنها اطلاعات قابل توجهی درباره¬ی خصوصیات اجتماعی، اقتصادی و مسائل مذهبی آمده است.
واکنش جامعه ایرانی به فعالیت های مبلغان کارملیت در نیمه دوم عصر صفوی

عصر حکمرانی صفویان(1135 -907ق/1723 -1501م) در واقع، دوران اوج فعالیت مبلّغان کاتولیک، با هدف بسط و گسترش مسیحیت کاتولیک در جهان به شمار می رفت. در این دوران مبلّغان فرق مختلف مذهب کاتولیک مانند فرانسیسکن، دومینیکن، آگوستن، کاپوسن، ژوزئیت و کارملیت در قالب هیأت هایی و با حمایت دولت های اروپایی مانند فرانسه، پرتغال، اسپانیا، هلند، لهستان و دربار واتیکان به ایران اعزام شدند. در میان این هیأت های تبلیغی، مبلغان کارملیت به ویژه در نیمه دوم عصر صفوی یعنی از دوران حکومت عباس اول تا زوال صفویه، در ایران حضوری پررنگ داشتند و در زمینه های مختلف سیاسی، مذهبی و فرهنگی به فعالیت پرداختند. کشیشان «کارملیت برهنه پا »(Discalced(Bare Footed) Carmelites(O.C.D))) از سال 1604م/1013ق در کسوت سفیران پاپ کلمنت هشتم(1605-1592م)، و با هدف تبلیغ مذهب کاتولیک در ایران، به دربار شاه عباس اول آمدند و حتی پس از انقراض دولت صفوی وتا اواسط دوره زندیه، در ایران حضور مستمر داشتند. اما حضور وفعالیت های کارملیت ها در ایران باعث بروز واکنش هایی از سوی اقشار مختلف ساکن در ایران از جمله مسلمانان، ارامنه، علما و برخی از مبلغان مسیحی دیگر گردید. هدف از این نوشتار پرداختن به واکنش اقشار مختلف جامعه ایرانی نسبت بهمسیحیت غرب در نیمه دوم عصر صفوی یعنی روی کار آمدن شاه عباس تا زوال عصر صفوی است. یافته های این پژوهش را می توان از دو سو بررسی کرد سوی نخست تحلیل واکنش جامعه ایرانی است که این واکنش ها حاکی از عمق آگاهی ایرانی از مسائل بین المللی بوده است و سوی دیگر نشان می دهد که مبلغان کارملیت چه سیاست رفتاری را به منظور کاهش مقابله مستقیم با اقشار مختلف بکار می بستند.
بررسی تاریخچه ساخت و چگونگی تخریب تکیه دولت در عصر قاجار

تعزیه و عزاداری برای سید الشهدا در جامعه ایران ارج و قرب فراوانی داشته است. علاقه فراوان شاهان قاجار بالاخص ناصرالدین شاه جهت برگزاری این مراسم سبب گردید تا تعزیه در ایران رشد فراوانی پیدا نماید. رابطه نزدیک شاه با روحانیون طراز اول کشور نیز در این زمینه کمک زیادی کرد. این عوامل موجب گردید تکیه های فراوانی در ایران در دوره قاجار ساخته شود. یکی از این تکیه ها، تکیه دولت یا تکیه همایونی بود که در زمان خود بزرگ ترین تکیه ایران به حساب می آمد. علت و چگونگی ایجاد تکیه مذکور چه بوده است؟ دوران ناصرالدین شاه را باید عصر طلایی تعزیه خوانی مورد حمایت دولت خواند و این اقدام را در جهت تظاهرات و نشان دادن تحکیم مبانی شرعی توسط حکومت وقت باید دانست. در این دوره است که حدود 200 تا 300 تکیه و حسینیه برای برگزاری عزاداری ساخته شد. این دوران طلایی پس از ناصرالدین شاه افول یافت. با روی کار آمدن رضاشاه و ممنوعیت عزاداری امام حسین(ع) در این زمان تکیه دولت کاملا متروکه شد و حتی کاربری هایی متضاد با کاربری اصلی خود پیدا کرد. سرانجام در دوره محمدرضا شاه این تکیه تخریب و جای خود را به ساختمان های جدید بانک ملی ایران می دهد. به نظر می رسد که علاقه ناصرالدین شاه به مراسم تعزیه خوانی سبب رونق تعزیه و ساخت تکیه های فراوان در ایران بوده و با مرگ او در سال 1313 ه.ق و آشفتگی های سیاسی دوران بعد از وی، این رونق به پایان می رسد و کم کم تکیه دولت رو به ویرانی می نهد.در این مقاله تلاش شده است با استفاده از منابع دست اول و اسناد به تاریخچه ساخت و تخریب تکیه دولت اشاره شود.
راهبرد اقتصادی ساسانیان، بستر استقرار جنبش مزدکیان

جنبش مزدکی و تحولات اجتماعی و اقتصادی حاصل از آن، عمده ترین چالش پیش روی نظام سیاسی ساسانیان در ایران بود.این جنبش علاوه بر آنکه در چند دهه حیات خود، بواسطه گستره، عمق و اثر بخشی فوق العاده، نظام حاکم وقت را با چالش جدی مواجه کرد، بازتابی از راهبردهای کلان سیاسی و اقتصادی دولت ساسانی بود که در سه سده حاکمیت فراگیر و متمرکز خود، با القاء باورهای شبه کاستی ناشی از جهان بینی حاصل از قرائت سیاسی ساسانیان از آیین زرتشت بدست شاهان، موبدان وهمراهی اشراف، استقرار یافته و استمرار پیدا کرده و میان طبقات مختلف اجتماعی، دیوار های مجازی بلندی از تضاد و تفاوت ایجاد کرده بود.این پ‍ژوهش بر آن است تا بدون پرداختن به اصل نهضت مزدکی و جزئیات آن، ضمن تمرکز در سیاست های کلان و راهبرد اقتصادی دولت ساسانی، بوی‍ژه از عهد پیروز و قباد اول به بعد این جنبش را نه به عنوان یک نو آیین دینی، بلکه بعنوان یک نهضت اجتماعی و تابعی از استرات‍‍‍‍ژی اقتصادی ساسانیان مورد بررسی قرار داده و در انگیزش و استقرار جنبش مزدکیان بر اقتصاد و سیاست اقتصادی دولت تمرکز نماید.در این پژوهش سعی خواهد شد تا با استفاده از طیف متنوعی از منابعی که آگاهی هایی در باره ارتباط استراتژی و راهبرد کلان ساسانیان در عرصه اقتصاد و سیاست و چگونگی نهضت مزدکیان دارد، با شیوه استقرایی و استدلالی پرداخته شود و چرایی خیزش جنبش مزدکی بعنوان تابعی از شرایط اجتماعی و اقتصادی روزگارخود، مورد استنتاج قرار گیرد.


صاحب امتياز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر ری مدير مسئول: دکتر محمد تقی امامی خویی سر دبير: دکتر اللهیار خلعتبری مدیر داخلی: دکتر محمد کلهر ويراستار: دکتر غلامرضا برهمند
صاحب امتياز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر ری
مدير مسئول: دکتر محمد تقی امامی خویی
سر دبير: دکتر اللهیار خلعتبری
مدیر داخلی: دکتر محمد کلهر
ويراستار: دکتر غلامرضا برهمند
تاريخ انتشار:: 2015-11-14
نشاني الکترونيک: moskuya@Gmail.com


نظر شما :